Breaking


सुधीर बेडेकर : डाव्या पुरोगामी चळवळीतील एक सर्जनशील विचारवंत


प्रख्यात मार्क्सवादी विचारवंत आणि लेखक सुधीर बेडेकर यांचे आज (दि.24) पहाटे पुण्यामध्ये अल्पशा आजाराने दुःखद निधन झाले. मृत्युसमयी त्यांचे वय 76 वर्षांचे होते. पुणे येथील समाज विज्ञान अकादमीचे ते विद्यमान विश्वस्त अध्यक्ष होते. मार्क्सवादी विचारांशी त्यांचा पहिला परिचय त्यांचे वडील आणि प्रसिद्ध विचारवंत - समीक्षक दि. के. बेडेकर यांच्यामुळे झाला होता.


मुंबई आय.आय.टी. चे बी. टेक.असलेल्या सुधीर बेडेकरांनी अत्यल्प काळ केलेली नोकरी वगळता, त्यांनी त्यांचे संपूर्ण आयुष्य सामाजिक प्रबोधन कार्य व डावी चळवळ यासाठी वाहिले होते. त्यांच्या सारख्याच अनेक अस्वस्थ इंजिनिअर, शास्त्रज्ञ, लेखक, चित्रकार आणि अनेक कनिष्ठ व मध्यमवर्गीय युवक-युवती व विद्यार्थी यांच्यासह त्यांनी महाराष्ट्रात मार्क्सवादाचा नव्या पद्धतीने विचार करणारा 'मागोवा' हा राजकीय वैचारिक गट स्थापन केला. 1970 च्या दशकात जगभरात आणि भारतात अस्वस्थ व बंडखोर युवकांचे उठाव होत असताना महाराष्ट्रात सत्तरीच्या दशकामधील 'मागोवा' गटाचे एक प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून ते पुढे आले. 

एक नवी वाट चोखाळणारे आणि अधिक सांस्कृतिक व सर्जनशील-मानुष अशा पद्धतीने मार्क्सवादाची मांडणी करणारे विचारवंत म्हणून सुधीर बेडेकर सत्तरीच्या दशकात महाराष्ट्राला परिचित झाले.

याच काळात शहादा [धुळे] येथे 'श्रमिक संघटने'च्या माध्यमातून उभ्या झालेल्या आदिवासी शेतकरी-शेतमजुरांच्या चळवळीशी 'मागोवा' व सुधीर बेडेकर हे अत्यंत क्रियाशील व जैव रीतीने जोडले गेले.



'हजार हातांचा ऑक्टोपस', 'विज्ञान कला आणि क्रांती' या पुस्तकांचे तसेच डाव्या विचाराचे प्रबोधन करणाऱ्या अनेक पुस्तिकांचे ते लेखक होते. 'मागोवा प्रकाशना'च्या माध्यमातून अनेक महत्त्वपूर्ण पुस्तके व पुस्तिका त्यांनी प्रकाशित केल्या. प्रचलित सामाजिक-आर्थिक व्यवस्थेचे मार्क्सवादी  दृष्टिकोनातून परखड विश्लेषण करणारे आणि क्रांतीकारी राजकीय वैचारिक मांडणी करणारे शेकडो लेख त्यांनी लिहिले. महाराष्ट्रातील हजारो तरुणांना ते प्रेरक आणि मार्गदर्शक ठरले.
 
अगदी तरूण वयात त्यांनी 'समाज प्रबोधन पत्रिके'मध्ये संपादकीय काम केले. त्यानंतर ते १९७० आणि १९८० च्या दशकातील 'मागोवा' आणि नंतर 'तात्पर्य' मासिकाचे संस्थापक संपादक होते. सत्तरीच्या दशकामध्ये साहित्यिक आणि सांस्कृतिक चळवळी, तसेच युक्रांद-दलित पॅंथर पासून ते विविध एम एल गटांसह डावे पक्ष आणि डाव्या चळवळी यातील सर्व संघटना आणि कार्यकर्त्यांना एका वैचारिक-सांस्कृतिक धाग्यामध्ये गुंफण्याचे प्रयत्न त्यांनी सातत्याने केले. महाराष्ट्रातील लोकविज्ञान चळवळ तसेच अखिल भारतीय जनविज्ञान आंदोलन यांना त्यांनी नेहमीच मार्गदर्शन आणि सहकार्य केले.

आधी 'मागोवा' आणि नंतर समाज विज्ञान अकादमीच्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील विविध डाव्या-पुरोगामी संस्था-संघटनांच्या कार्यकर्त्यांना मदत आणि वैचारिक साहित्य उपलब्ध करून देणे, तसेच त्यांची शिबिरे आणि अभ्यास वर्ग घेणे हे अतिशय मोलाचे काम त्यांनी केले. सोबत व्याख्याने, चर्चासत्रे आणि परिसंवाद यातून देशासमोरील कळीच्या प्रश्नांवर मंथन घडवण्यात त्यांनी पुढाकार घेतला. पुण्यातील समाजविज्ञान अकादमीचे 'भगतसिंह सभागृह आणि वाचनालय' उभारण्यात त्यांचा मोठा सहभाग होता. त्यांच्या निधनाने डाव्या पुरोगामी चळवळीने एक सर्जनशील विचारवंत गमावला आहे. 


कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:

टिप्पणी पोस्ट करा