तेहरान: अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणावपूर्ण संघर्षानंतर अखेर युद्धविरामाची घोषणा करण्यात आली असून मध्यपूर्वेत शांततेची नवी आशा निर्माण झाली आहे. जवळपास महिनाभर सुरू असलेल्या या संघर्षाचा शेवट अत्यंत नाट्यमय पद्धतीने झाला.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी इराणला युद्धविरामासाठी अंतिम मुदत दिली होती. ही मुदत संपण्याच्या अवघ्या 90 मिनिटांपूर्वी दोन्ही देशांनी युद्धविरामावर सहमती दर्शवली.
मोजतबा खामेनेई यांची निर्णायक भूमिका
या युद्धविरामामध्ये इराणचे सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनेई यांची महत्त्वाची भूमिका असल्याचे सांगितले जात आहे. त्यांच्या निर्देशानुसारच इराणने चर्चेसाठी पुढाकार घेतला आणि अखेरीस करारावर शिक्कामोर्तब झाले.
अमेरिकन माध्यमांच्या अहवालानुसार, युद्ध सुरू झाल्यानंतर पहिल्यांदाच त्यांनी आपल्या प्रतिनिधींना समझोत्याच्या दिशेने पुढे जाण्यास सांगितले.
मोजतबा खामेनेई हे इराणचे माजी सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांचे पुत्र आहेत. त्यांच्या निधनानंतर मोजतबा खामेनेई यांची सर्वोच्च नेते म्हणून निवड झाल्याचे म्हटले जाते. मात्र, ते सार्वजनिकरित्या फारसे दिसलेले नाहीत; त्यांचे निवेदन सरकारी माध्यमांतून वाचून दाखवले गेले.
दरम्यान, काही इस्रायली माध्यमांनी दावा केला आहे की युद्धाच्या सुरुवातीला झालेल्या हल्ल्यात ते जखमी होऊन कोमामध्ये आहेत. या दाव्याची अधिकृत पुष्टी झालेली नाही.
होर्मुज जलडमरूमध्य पुन्हा सुरू
इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी सांगितले की दोन आठवड्यांच्या युद्धविराम कराराअंतर्गत होर्मुज जलडमरूमध्य येथून समुद्री वाहतूक पुन्हा सुरू केली जाणार आहे. या मार्गातून जगातील सुमारे 20 टक्के तेल आणि वायू वाहतूक होते, त्यामुळे हा निर्णय जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.
अमेरिकेची प्रतिक्रिया
व्हाईट हाऊसच्या प्रवक्त्या कॅरोलिन लेविट यांनी या युद्धविरामाला अमेरिकेचा “कूटनीतिक विजय” असे संबोधले. त्यांच्या मते, अमेरिकन लष्कराच्या यशामुळे चर्चा अधिक मजबूत स्थितीतून पार पडल्या आणि त्यामुळे दीर्घकालीन शांततेसाठी मार्ग मोकळा झाला आहे.
चीन आणि रशियाची प्रतिक्रिया
चीन:
China ने अमेरिका-इराण संघर्षातील युद्धविरामाचे स्वागत केले असून, या करारासाठी आपण केलेल्या प्रयत्नांवर भर दिला आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्या Mao Ning यांनी बुधवारी सांगितले की, “संबंधित पक्षांनी युद्धविराम करार जाहीर केल्याचे चीन स्वागत करतो.”
त्यांनी नमूद केले की, चीनने या प्रक्रियेत सक्रिय भूमिका बजावली असून परराष्ट्र मंत्री Wang Yi यांनी संबंधित देशांच्या समकक्षांसोबत 26 वेळा चर्चा केली आहे. तसेच, चीनचे मध्यपूर्व प्रतिनिधी युद्धग्रस्त प्रदेशात सतत दौरे करत होते.
बीजिंगकडून पुढेही तणाव कमी करण्यासाठी आणि युद्ध पूर्णतः संपवण्यासाठी प्रयत्न सुरू राहतील, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
रशिया:
Russia ने या घडामोडींवर प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, इराणविरोधातील “एकतर्फी, आक्रमक आणि उकसवणारी कारवाई” ही भूमिका अपयशी ठरली आहे.
रशियाच्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या प्रवक्त्या Maria Zakharova यांनी Sputnik Radio ला दिलेल्या मुलाखतीत म्हटले की, “अधिक आक्रमक होण्याचे, सोशल मीडियावर आक्रमक विधान करण्याचे आणि विजय जवळ असल्याचे दावे — या सर्व भूमिकांना मोठा धक्का बसला आहे.
त्यांच्या मते, अशा एकतर्फी आणि आक्रमक दृष्टिकोनाला “मोठा पराभव” पत्करावा लागला आहे.