नवी दिल्ली (किशोर थोरात) : भारतामध्ये यावर्षी एल निनोच्या प्रभावामुळे मान्सून कमकुवत राहण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारच्या कृषी मंत्रालयाने देशातील सुमारे १९७ ते २०० जिल्हे सर्वाधिक संवेदनशील असल्याचे ओळखून विशेष कृती आराखडा तयार केला आहे.
एल निनो ही हवामानाशी संबंधित जागतिक घटना असून तिच्या प्रभावामुळे भारतात पर्जन्यमान कमी होण्याची, उष्णतेच्या लाटा वाढण्याची आणि दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे खरीप हंगामातील पिकांवर विपरीत परिणाम होऊ शकतो.
केंद्रीय कृषिमंत्री Shivraj Singh Chouhan यांनी सांगितले की, प्रभावित होण्याची शक्यता असलेल्या जिल्ह्यांसाठी राज्यनिहाय आपत्कालीन योजना तयार करण्यात आली आहे. तसेच बियाणे, खत आणि इतर कृषी साहित्याचा साठा करण्यात आला असून "खेत बचाओ अभियान" या जनजागृती मोहिमेद्वारे शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले जात आहे.
India Meteorological Department ने यंदाचा नैऋत्य मान्सून दीर्घकालीन सरासरीच्या सुमारे ९० टक्के राहण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे, जो सामान्यपेक्षा कमी मानला जातो. जर एल निनोचा प्रभाव मान्सूनच्या उत्तरार्धात वाढला, तर भात, कडधान्ये, तेलबिया आणि इतर खरीप पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, कमी पाऊस झाल्यास केवळ शेतीच नव्हे तर अन्नधान्याचे दर, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि जलसाठ्यांवरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी हवामान अंदाजावर लक्ष ठेवून कमी पाण्यात येणारी व अल्पकालीन पिके घेण्याचा विचार करणे आवश्यक आहे.
महत्त्वाचे उपाय
पाणी साठवण आणि जलसंवर्धनावर भर द्या.
कमी कालावधीत येणाऱ्या पिकांची निवड करा.
हवामान खात्याच्या सूचनांचे नियमित पालन करा.
पीक विमा योजनांचा लाभ घ्या.
कृषी विभागाशी सतत संपर्क ठेवा.
एल निनोचे आव्हान मोठे असले तरी योग्य नियोजन, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि शेतकरी जागरूकता यांच्या मदतीने त्याचा परिणाम मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.