देशातील अनेक भाग अजूनही तीव्र उष्णतेच्या लाटेने होरपळत असताना, भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) ताज्या उपग्रह चित्रांमुळे नागरिकांना काहीसा दिलासा मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. IMD च्या INSAT-3DS हवामान उपग्रहाने 21 मे रोजी घेतलेल्या थर्मल इन्फ्रारेड प्रतिमांमध्ये उत्तर भारताच्या दिशेने मोठा वेस्टर्न डिस्टर्बन्स (पश्चिमी विक्षोभ) सरकत असल्याचे दिसून आले आहे.
या प्रतिमांमध्ये अफगाणिस्तान, पाकिस्तान आणि उत्तर-पश्चिम भारताच्या परिसरात दाट ढगांचा पट्टा आणि चक्रीवादळासारखी हालचाल स्पष्ट दिसत आहे. हा हवामान बदल हिमालयीन प्रदेश आणि उत्तर भारताच्या मैदानांकडे सरकत असल्याचे तज्ज्ञांनी सांगितले आहे.
उष्णतेचा कहर कायम
गेल्या काही दिवसांपासून दिल्ली, राजस्थान, हरियाणा, उत्तर प्रदेश आणि मध्य प्रदेशातील अनेक भागांमध्ये तापमान 45 अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेले आहे. विशेष म्हणजे रात्रीचे तापमानही खूप जास्त राहिल्याने लोकांना उकाड्यापासून आराम मिळत नाही.
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, उष्ण रात्री अधिक धोकादायक ठरतात कारण शरीराला थंड होण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळत नाही.
उपग्रह प्रतिमांमध्ये अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरावरही मोठ्या प्रमाणात आर्द्रता आणि ढगांची निर्मिती दिसून आली आहे. या आर्द्रतेचा आणि वेस्टर्न डिस्टर्बन्सचा एकत्रित परिणाम झाल्यास उत्तर भारतात मेघगर्जना, जोरदार वारे, विजांचा कडकडाट आणि हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाची शक्यता वाढू शकते.
विशेषतः जम्मू-काश्मीर आणि उत्तर पाकिस्तान परिसरात सर्वाधिक ढगांची हालचाल दिसून आली असून, वातावरणात अस्थिरता वाढल्याचे संकेत मिळत आहेत. ईशान्य भारतातही प्री-मान्सून वादळांची प्रक्रिया सुरू असल्याचे प्रतिमांमधून दिसते.
कोणत्या भागांना दिलासा?
हवामान विभागानुसार, पुढील काही दिवसांत जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड, पंजाब, हरियाणा, दिल्ली आणि पश्चिम उत्तर प्रदेशात पावसाची शक्यता आहे. काही ठिकाणी धुळीचे वादळ आणि गारपीटही होऊ शकते.
हा पाऊस संपूर्ण उष्णतेची लाट लगेच थांबवणार नसला तरी तापमानात विशेषतः रात्रीच्या तापमानात घट होण्याची शक्यता आहे.
मान्सूनसाठी पोषक वातावरण
अरबी समुद्र आणि दक्षिण बंगालच्या उपसागरात ढगांची वाढती हालचाल पाहता मान्सूनसाठी अनुकूल परिस्थिती तयार होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
तज्ज्ञांनी मात्र इशारा दिला आहे की हवामान बदलामुळे भारतातील उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र, दीर्घकालीन आणि अनिश्चित होत चालल्या आहेत.