“क्रिकेट हा भारतीय खेळ आहे, जो योगायोगाने ब्रिटिशांनी शोधला.” — Ashis Nandy
भारत आणि क्रिकेट यांचं नातं अत्यंत खास आहे. क्रिकेट हा फक्त खेळ नसून अनेक भारतीयांसाठी तो एक धर्मच बनला आहे. Sachin Tendulkar आणि Virat Kohli यांसारखे खेळाडू लोकांच्या दृष्टीने दंतकथा ठरले आहेत.
भारतात क्रिकेटची सुरुवात सुमारे १७२१ मध्ये झाली, जेव्हा ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी भारतात सक्रिय होती. इंग्रज खलाशी क्लेमेंट डाउनिंग यांनी गुजरातमधील खांभात (Cambay) येथे क्रिकेट खेळल्याचा उल्लेख केला आहे. स्थानिक लोकांनी हा खेळ उत्सुकतेने पाहिला.
१७९२ मध्ये Calcutta Cricket Club ची स्थापना झाली. पुढे १८४८ मध्ये पारशी समाजाने Oriental Cricket Club सुरू केला, जो भारतातील पहिला भारतीय क्रिकेट क्लब मानला जातो.
रणजी – भारतीय क्रिकेटचे जनक
K. S. Ranjitsinhji (रणजी) यांना भारतीय क्रिकेटचे जनक मानले जाते.
ते नवानगर राज्यातील सदोदर गावात जन्मले. लहानपणापासूनच त्यांची क्रिकेटमधील प्रतिभा दिसून आली. पुढे ते इंग्लंडमध्ये शिक्षणासाठी गेले आणि केंब्रिज विद्यापीठ तसेच ससेक्स संघाकडून खेळले.
१८९६ मध्ये त्यांनी इंग्लंडकडून ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध कसोटी पदार्पण केले आणि १५४ नाबाद धावा करून सर्वांची मने जिंकली. त्यांच्या ‘लेग ग्लान्स’ फटक्याने क्रिकेटमध्ये नवीन शैली निर्माण केली.
भारताला कसोटी दर्जा
१९२८ मध्ये Board of Control for Cricket in India (BCCI) ची स्थापना झाली. त्यानंतर भारताला ICC कडून कसोटी क्रिकेटचा दर्जा मिळाला.
१९३२ मध्ये भारताने लॉर्ड्स मैदानावर इंग्लंडविरुद्ध पहिली कसोटी खेळली. संघाचे नेतृत्व C. K. Nayudu यांनी केले.
भारताला पहिला कसोटी विजय १९५२ मध्ये चेन्नई येथे इंग्लंडविरुद्ध मिळाला. त्यानंतर पाकिस्तानविरुद्धची पहिली मालिका जिंकून भारतीय क्रिकेटने नवा इतिहास रचला.
आधुनिक यश
१९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात भारत क्रिकेटमधील महासत्ता बनू लागला. यामध्ये Sachin Tendulkar यांचा मोठा वाटा होता. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, श्रीलंका आणि वेस्ट इंडिजसारख्या संघांविरुद्ध दमदार कामगिरी केली. ऑस्ट्रेलियन कर्णधार Steve Waugh यांनी भारतात कसोटी मालिका जिंकणे म्हणजे “अंतिम आव्हान” असल्याचे म्हटले होते.
भारतातील क्रिकेटची भावना
क्रिकेट हा भारताच्या संस्कृतीचा अविभाज्य भाग बनला आहे. मुंबईच्या गल्लीपासून संसद भवनापर्यंत क्रिकेट लोकांना एकत्र आणते.
Steve Waugh यांनी भारतातील क्रिकेटप्रेम अनुभवत देशभर प्रवास केला आणि त्यातून त्यांनी The Spirit of Cricket - India हे पुस्तक तयार केले. यात भारतातील क्रिकेट संस्कृती दर्शवणारे २२० सुंदर छायाचित्रांचा समावेश आहे.
स्टीव्ह वॉ – क्रिकेट आणि समाजसेवा
Steve Waugh हे ऑस्ट्रेलियाचे अत्यंत यशस्वी कसोटी कर्णधार होते. त्यांनी ऑस्ट्रेलियाला १९९९ चा क्रिकेट विश्वचषक जिंकून दिला.
त्यांनी भारतात १९९८ पासून कुष्ठरोगग्रस्तांच्या मुलांसाठी कार्य करणाऱ्या Udayan संस्थेला मदत केली.
तसेच त्यांनी आणि त्यांच्या पत्नी लिनेट यांनी Steve Waugh Foundation ची स्थापना करून दुर्मिळ आजारांनी ग्रस्त मुलांना आधार दिला.
निष्कर्ष
क्रिकेट हा भारतासाठी फक्त खेळ नाही; तो भावना, संस्कृती आणि एकतेचे प्रतीक आहे. या खेळाने भारतीय समाजाला एकत्र आणले आणि अनेक पिढ्यांना प्रेरणा दिली.