प्रशांत महासागरात पुन्हा एकदा तीव्र ‘एल निनो’ परिस्थिती तयार होत असल्याने जगभरातील हवामान तज्ज्ञ चिंतेत आहेत. 1877-78 मध्ये आलेल्या भयंकर ‘सुपर एल निनो’मुळे भारत, चीन आणि ब्राझीलमध्ये मोठा दुष्काळ पडला होता. त्यावेळी पिकांचे मोठे नुकसान झाले आणि दुष्काळ, उपासमार व रोगराईमुळे लाखो-कोट्यवधी लोकांचा मृत्यू झाला होता.
आता 2026 मध्येही अशाच प्रकारची परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. NOAA आणि WMO सारख्या आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या अंदाजानुसार मे ते जुलैदरम्यान एल निनो प्रभाव पूर्णपणे सक्रिय होऊ शकतो. प्रशांत महासागरातील समुद्रपृष्ठ तापमान (SST) वेगाने वाढत असून, ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे याचा प्रभाव अधिक तीव्र होण्याची भीती आहे.
भारतावर काय परिणाम होऊ शकतो?
• मान्सून कमकुवत होण्याची शक्यता
सुपर एल निनोमुळे भारतातील नैऋत्य मान्सून कमी पडू शकतो. विशेषतः उत्तर-पश्चिम आणि मध्य भारतात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होण्याचा धोका आहे.
• उष्णतेच्या लाटा वाढू शकतात
यंदा तीव्र उकाडा आणि लूचा फटका अधिक बसू शकतो.
• पावसात घट
सामान्यतः भारतात मान्सूनदरम्यान सुमारे 870 मिमी पाऊस पडतो. यंदा तो 800 मिमी किंवा त्याहून कमी राहू शकतो, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
• शेतीवर मोठा परिणाम
भारताची सुमारे 60 टक्के शेती अजूनही पावसावर अवलंबून आहे. कमी पावसामुळे खरीप पिकांचे नुकसान होऊ शकते आणि शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक संकट उभे राहू शकते.
• महागाई आणि पाणीटंचाई
भाज्या, डाळी आणि इतर अन्नधान्यांच्या किमती वाढू शकतात. तसेच पिण्याच्या पाण्याची कमतरताही जाणवू शकते.
तज्ज्ञ काय म्हणतात?
हवामान विभाग (IMD) आणि जागतिक हवामान संस्था परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. प्रत्येक एल निनो विनाशकारी ठरतोच असे नाही; मात्र वाढत्या जागतिक तापमानामुळे त्याचा परिणाम अधिक गंभीर होऊ शकतो. त्यामुळे जलव्यवस्थापन, शेती नियोजन आणि आपत्कालीन तयारी यावर सरकारांनी तातडीने भर देण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.