आळंदी (शिवानंद चौगुले) : महाराष्ट्रच नव्हे तर संपू इर्ण देश व विश्वभरात वारकरी संप्रदायासाठी अत्यंत पवित्र मानली जाणारी, संत शिरोमणी ज्ञानेश्वर महाराजांच्या संजीवन समाधीला स्पर्श करून वाहणारी इंद्रायणी माता पुन्हा एकदा फेसाळताना दिसून आली आहे. या दृश्यामुळे भाविकांमध्ये तीव्र संताप व चिंता व्यक्त होत आहे.
गेल्या अनेक वर्षांपासून इंद्रायणी नदीत औद्योगिक केमिकलयुक्त सांडपाणी, गटारीचे मैला पाणी सर्रास मिसळले जात आहे. परिणामी ही पवित्र तीर्थनदी हळूहळू गटारीचे स्वरूप धारण करत असल्याचे वास्तव उघड झाले आहे. नदीत निर्माण होणारा फेस, दुर्गंधी आणि काळवंडलेले पाणी हे याचे जिवंत उदाहरण आहे.
धक्कादायक बाब म्हणजे, याच विषारी पाण्यात भाविक स्नान करतात व तीर्थ म्हणून प्राशनही करतात, जे थेट त्यांच्या आरोग्यास घातक ठरत आहे. हा प्रकार म्हणजे हिंदू धर्माच्या श्रद्धेचा उघडउघड अपमान असूनही लोकप्रतिनिधी आणि प्रशासनाकडून सातत्याने दुर्लक्ष होत असल्याचा आरोप नागरिक करत आहेत.
स्थानिक नागरिकांमध्ये असा तीव्र रोष आहे की, इंद्रायणी स्वच्छतेच्या नावाखाली केवळ इव्हेंटबाजी केली जाते, मोठे कॉन्ट्रॅक्ट वाटले जातात आणि प्रत्यक्षात नदी स्वच्छतेसाठी कोणतीही ठोस कारवाई होत नाही. हा उघड भ्रष्टाचार सर्वसामान्य जनता उघड्या डोळ्यांनी पाहत आहे, मात्र जबाबदार यंत्रणा मौन बाळगून आहेत.
आज आळंदी येथे संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या दर्शनासाठी गेलेल्या भाविकांना परिसरात प्रचंड दुर्गंधी जाणवली, ज्याचा थेट परिणाम स्थानिक नागरिकांच्या आरोग्यावर होत आहे. पर्यावरण संतुलन राखण्याची जबाबदारी केवळ नागरिकांची नसून लोकप्रतिनिधी आणि प्रशासनाची जबाबदारी अधिक मोठी आहे, मात्र ते या प्रश्नापासून पळ काढताना दिसत आहेत.
संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या पावन स्पर्शाने पवित्र झालेली आळंदी ही केवळ पर्यटनस्थळ नसून ती श्रद्धेची भूमी आहे. ती स्वच्छ, निर्मळ व पवित्र ठेवणे ही सामूहिक जबाबदारी असून यासाठी तात्काळ कठोर निर्णय, प्रदूषण रोखण्यासाठी ठोस कारवाई आणि दोषींवर कठोर दंडात्मक कारवाई होणे अत्यावश्यक आहे, अशी जोरदार मागणी नागरिक व वारकरी संप्रदायाकडून होत आहे.
उपदेशात्मक ओवी (गाथेतील आशय):
“जैसे जळ निर्मळ तेथे देव वसे,
मलिनते ठायी अधर्म नांदे असे.”
(— संत ज्ञानेश्वर महाराज, आशयार्थ)
अर्थ:
जिथे पाणी निर्मळ असते, तिथे ईश्वराचा वास असतो;
जिथे घाण आणि मलिनता असते, तिथे अधर्म वाढतो.