 |
सोयाबीनचा इतिहास
सोयाबीन (Soybean) हे एक महत्त्वाचे कडधान्य व तेलबिया पीक आहे. त्याचे शास्त्रीय नाव Glycine max आहे.
प्राचीन काळ
सोयाबीनची उत्पत्ती चीनमध्ये सुमारे ५००० वर्षांपूर्वी झाली असे मानले जाते. चीनमध्ये ते “पाच पवित्र पिकां”पैकी एक होते (भात, गहू, ज्वारी, बाजरी आणि सोयाबीन). सुरुवातीला सोयाबीनचा वापर अन्न, औषध आणि मातीची सुपीकता वाढवण्यासाठी केला जात असे.
आशियातील प्रसार
चीनमधून सोयाबीन कोरिया, जपान आणि आग्नेय आशियात पसरले. जपानमध्ये टोफू, सोया सॉस, मिसो यांसारखे पदार्थ तयार होऊ लागले. भारतात सोयाबीनचे आगमन तुलनेने उशिरा झाले.
पाश्चिमात्य देशांमध्ये प्रवेश
१८व्या शतकात सोयाबीन युरोप व अमेरिकेत पोहोचले. सुरुवातीला ते पशुखाद्य म्हणून वापरले गेले.२०व्या शतकात त्याचे तेल आणि प्रथिनांचे महत्त्व ओळखले गेले.
भारतातील सोयाबीन
भारतात सोयाबीनची लागवड १९७० नंतर मोठ्या प्रमाणावर सुरू झाली. मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, राजस्थान ही प्रमुख उत्पादक राज्ये आहेत
भारतात सोयाबीनला “पिवळे सोने” असेही म्हणतात. सोयाबीन तेल, सोया पनीर, सोया दूध, पशुखाद्य यासाठी वापरले जाते.
आजचे महत्त्व
सोयाबीनमध्ये ४०% प्रथिने आणि २०% तेल असते. मानव आहार, पशुखाद्य, औद्योगिक उत्पादने आणि जैवइंधन यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापर.शेतकऱ्यांसाठी हे आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचे पीक आहे.
चमचमीत सोयाबीनची भाजी (Soya Chunks Curry) ही एक प्रथिनेयुक्त (protein-rich) आणि चविष्ट रेसिपी आहे, जी पोळी, चपाती किंवा भातासोबत उत्तम लागते. सोया चंक्स कोमट पाण्यात भिजवून, पिळून आणि कांदा-टोमॅटोच्या मसाल्यात परतून ही भाजी हॉटेलसारखी बनवता येते. ही भाजी चवीला नॉनव्हेजसारखी (Chicken-style) लागते.
सोयाबीनची भाजी रेसिपी (Soya Chunks Curry Recipe in Marathi)
वेळ: २०-२५ मिनिटे
वाढणी: ३-४ लोकांसाठी
१. साहित्य:
सोया चंक्स (वडी): १ कप
कांदा: २ मध्यम (बारीक चिरलेला)
टोमॅटो: २ मध्यम (चिरलेला)
आलं-लसूण पेस्ट: १ चमचा
तेल: २-३ मोठे चमचे
जिरं: १/२ चमचा
मसाले: १ चमचा लाल तिखट, १/२ चमचा हळद, १ चमचा गरम मसाला किंवा कांदा-लसूण मसाला
बेसन (ऐच्छिक): १ चमचा (ग्रेव्ही दाटसर होण्यासाठी)
कोथिंबीर: बारीक चिरलेली
मीठ: चवीनुसार
२. कृती (Step-by-Step):
सोयाबीन उकळणे: एका भांड्यात पाणी गरम करून त्यात सोया चंक्स आणि चिमूटभर मीठ टाकून ५-७ मिनिटे उकळून घ्या. त्यानंतर पाणी निथळून सोयाबीन गार करा आणि त्यातील जास्तीचे पाणी पिळून घ्या.
वाटण (ऐच्छिक): चव वाढवण्यासाठी खोबरे, आलं, लसूण आणि कोथिंबिरीचे वाटण वापरू शकता किंवा बारीक चिरलेला कांदा-टोमॅटो थेट वापरू शकता.
फोडणी: कढईत तेल गरम करून जिरं टाका. त्यानंतर बारीक चिरलेला कांदा सोनेरी होईपर्यंत परता.
मसाले टाकणे: आलं-लसूण पेस्ट, टोमॅटो आणि सर्व सुके मसाले (हळद, तिखट, गरम मसाला) टाकून टोमॅटो तेल सुटेपर्यंत परता.
सोयाबीन परतणे: पिळलेले सोया चंक्स मसाल्यात टाका आणि २-३ मिनिटे चांगले परतून घ्या, जेणेकरून मसाल्याची चव वडीमध्ये उतरेल.
ग्रेव्ही: गरम पाणी (गरजेनुसार) आणि चवीनुसार मीठ घाला. भाजी ५-७ मिनिटे झाकण ठेवून शिजवा.
सर्व्हिंग: वरून बारीक चिरलेली कोथिंबीर टाकून गरम पोळी किंवा भातासोबत सर्व्ह करा.