IAS Tukaram Munde: महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध आयएएस तुकाराम मुंढे पुन्हा एकदा आपल्या 'सिंघम' अवतारात परतले आहेत. वरिष्ठ आयएएस अधिकारी तुकाराम मुंढे सध्या राज्याच्या अन्न आणि औषध प्रशासन (FDA) चे आयुक्त आहेत. त्यांच्या कडक भूमिकेमुळे भेसळ करणाऱ्यांमध्ये भीतीचे वातावरण पसरले असून, एनर्जी ड्रिंक्सच्या नावाखाली दिशाभूल करणाऱ्या कंपन्यांनीही शरणागती पत्करली आहे.
ठळक मुद्दे
महाराष्ट्रात आयएएस तुकाराम मुंढे यांची भेसळ करणाऱ्यांवर मोठी कारवाई.
मुंबईतील ड्रग लॉबीपासून ते मोठ्या कंपन्यांमध्ये कारवाईमुळे खळबळ.
बदलीसाठी २५० कोटींची सुपारी दिल्याचा विरोधकांचा आरोप.
हरियाणातील प्रसिद्ध आयएएस अशोक खेमका यांच्याप्रमाणेच महाराष्ट्रात आपल्या बदल्यांमुळे सातत्याने चर्चेत राहणारे धडाडीचे आयएएस अधिकारी तुकाराम मुंढे सध्या कमालीचे चर्चेत आहेत. महाराष्ट्र सरकारने १९ मे रोजी त्यांची अन्न आणि औषध प्रशासन (FDA) चे नवे आयुक्त म्हणून नियुक्ती केली होती. त्यांनी मे २०२६ च्या शेवटच्या आठवड्यात या पदाचा कार्यभार स्वीकारला. त्यांच्या २१ वर्षांच्या सेवेतील ही २५ वी बदली होती. तुकाराम मुंढे यांच्या कार्यपद्धतीमुळे मुंबईसह संपूर्ण महाराष्ट्रातील भेसळ करणाऱ्यांचे धाबे दणाणले आहेत, तर दुसरीकडे मुंढे यांच्यासमोर पेप्सिको, रेड बूल, स्टिंग सारख्या बड्या कंपन्यांनी शरणागती पत्करली आहे. मुंढे यांनी काही दिवसांपूर्वीच या कंपन्यांना पेयांवर 'एनर्जी ड्रिंक' न लिहिण्याचा इशारा दिला होता. एफडीए आयुक्तांच्या नोटीसनंतर कंपन्यांनी आता यापुढे असे लिहिणार नसल्याचे म्हटले आहे.
भेसळ करणाऱ्यांना सुटला घाम
तुकाराम मुंढे यांनी एफडीए आयुक्तपदाची जबाबदारी स्वीकारताच महाराष्ट्रात भेसळ, बनावट दूध, बनावट पनीर आणि अवैध गुटखा माफियांच्या विरोधात राज्यव्यापी छापे टाकून मोठी कारवाई सुरू केली. त्यांनी प्रतिबंधित अन्नपदार्थांचे उत्पादन, वाहतूक आणि विक्री करणाऱ्या आरोपींवर मकोका (MCOCA) अंतर्गत कारवाई करण्याचे आदेश दिल्याने भेसळ करणाऱ्यांचे धाबे दणाणले. त्यांच्या या आदेशाला मुंबई उच्च न्यायालयाच्या नागपूर खंडपीठात आव्हान देण्यात आले आहे. मुंढे यांनी १२ जून रोजी अन्न सुरक्षा आणि मानके कायद्यांतर्गत हा आदेश जारी केला होता.
तुकाराम मुंढे यांचे मोठे निर्णय:
मुंबईकरांना सुरक्षित अन्न मिळावे यासाठी संपूर्ण राज्यातील हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स, ढाबे, बेकरी, क्लाउड किचन आणि ऑनलाइन फूड प्लॅटफॉर्मसाठी FSSAI लायसन्स बंधनकारक केले आहे.
रक्ताच्या सुरक्षिततेशी संबंधित मानकांमध्ये निष्काळजीपणा केल्यामुळे जेजे ब्लड बँकसह दोन सेंटर्स बंद करण्याचे आदेश दिले.
पेप्सिको, रेड बूल, स्टिंग आणि अशा इतर सॉफ्ट ड्रिंक कंपन्या 'शेड्युल ४' च्या आधारे त्यांच्या उत्पादनांवर 'एनर्जी ड्रिंक' लिहितात, असे मुंढे यांनी स्पष्ट केले. नियमांनुसार त्यांना 'एनर्जी ड्रिंक' लिहिण्याची परवानगी नाही, त्यामुळे कंपन्यांना नोटिसा पाठवण्यात आल्या आहेत. आता कंपन्या असे लिहिणार नाहीत.
'एनर्जी ड्रिंक' या शब्दावर तुकाराम मुंढे यांनी आक्षेप घेतला होता. फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स (FSSAI) च्या नियमांनुसार, ही पेये 'एनर्जी ड्रिंक' म्हणून विकण्यास कोणतीही कायदेशीर परवानगी नाही. ही प्रत्यक्षात कॅफिनयुक्त पेये आहेत.
अहमदनगर जिल्ह्यात एका शाळकरी विद्यार्थ्याच्या मृत्यूनंतर विधानसभेत या मुद्द्यावर जोरदार चर्चा झाली. त्यानंतर राज्य सरकारने सर्व शाळांच्या ५०० मीटरच्या परिघात 'स्टिंग'सारख्या पेयांच्या विक्रीवर बंदी घालण्याची घोषणा केली.
एफडीएने चुकीच्या ब्रँडिंगसाठी (दिशाभूल करणारी माहिती देणे) स्टिंग, रेड बूल, मॉन्स्टर आणि कॅम्प्यासह १०-१२ मोठ्या कंपन्यांना नोटिसा जारी केल्या होत्या.
बदलीसाठी २५० कोटींची सुपारी
एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या या धडक कारवाईवर विरोधक आनंदी आहेत. राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) चे आमदार आणि माजी मंत्री जितेंद्र आव्हाड यांनी दावा केला आहे की, मुंढे यांच्या बदलीसाठी २५० कोटींची सुपारी देण्यात आली आहे. आव्हाड यांच्या मते, भेसळ करणारे आणि ड्रग माफिया लॉबी मुंढे यांच्यावर नाराज असून ते त्यांच्या बदलीच्या प्रयत्नात आहेत. मुंढे यांनी ज्या प्रकारे छापे टाकून कोट्यवधी रुपयांचा माल जप्त केला आहे, त्यामुळे गुटखा, औषधे आणि सौंदर्यप्रसाधने व्यावसायिकांमध्ये घबराट आहे. मुंढे यांच्या पथकाने शिर्डीतील साई मंदिर परिसरात छापा टाकून ५०० किलो पेढा जप्त केला होता. मात्र, या विभागाचे मंत्री नरहरी झिरवाळ यांनी आव्हाड यांचे हे विधान चुकीचे असल्याचे म्हटले आहे.
कोण आहेत तुकाराम मुंढे?
महाराष्ट्रात 'सिंघम आयएएस' अशी ओळख असलेल्या तुकाराम मुंढे यांची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांची कडक प्रामाणिकता. याच कारणामुळे त्यांची वारंवार बदली होते. तुकाराम मुंढे यांनी गेल्या वर्षी बनावट दिव्यांग प्रमाणपत्रांच्या प्रकरणात कडक कारवाई केली होती. २००५ च्या बॅचचे आयएएस तुकाराम मुंढे यांची तुलना अशोक खेमका यांच्याशी केली जाते. महाराष्ट्रातील बीड जिल्ह्यातील रहिवासी असलेल्या तुकाराम मुंढे यांचा जन्म ३ जून १९७५ रोजी झाला. ते तडसोना गावचे रहिवासी आहेत. त्यांनी इतिहास विषयात बीए आणि राज्यशास्त्र विषयात एमए केले आहे. ते महाराष्ट्रातील वंजारी समाजातून येतात, जो ओबीसी प्रवर्गाचा भाग आहे.
'बेस्ट कलेक्टर' पुरस्कार विजेते
कधीकाळी 'बेस्ट कलेक्टर'चा पुरस्कार मिळवणारे तुकाराम मुंढे गेल्या काही वर्षांत त्यांच्या बदल्यांमुळेच जास्त चर्चेत राहिले आहेत. त्यांना 'मॅन ऑफ अ मिशन' म्हणून ओळखले जाते. वाळू माफियांच्या विरोधात कडक पावले उचलल्यामुळेही ते प्रसिद्धीच्या झोतात आले होते. तुकाराम मुंढे यांचा विवाह अर्चना मुंढे यांच्याशी झाला असून त्यांना एक मुलगा आणि एक मुलगी आहे. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण जिल्हा परिषदेच्या शाळेत झाले आणि महाविद्यालयीन शिक्षण औरंगाबाद येथे झाले. आपल्या प्रामाणिक प्रतिमेमुळे त्यांनी नोकरशाहीत एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.