पुणे (किशोर थोरात) : सध्या वाढत्या डिजिटल व्यवहारांच्या काळात सायबर फसवणुकीचे प्रकार मोठ्या प्रमाणावर वाढत आहेत. त्यापैकी “डिजिटल अरेस्ट” हा अत्यंत धोकादायक आणि भीती निर्माण करून फसवणूक करणारा प्रकार समोर येत आहे. याबाबत नागरिकांनी सतर्क राहणे अत्यंत आवश्यक असल्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
डिजिटल अरेस्ट म्हणजे काय?
डिजिटल अरेस्ट (Digital Arrest) हा सायबर गुन्हेगारांनी उभा केलेला एक बनावट आणि भीतीदायक फसवणुकीचा प्रकार आहे.
यात गुन्हेगार पोलीस, CBI किंवा ED अधिकारी बनून व्हिडिओ कॉलवर धमकावतात की, तुमच्या नावावर ड्रग्स, मनी लाँड्रिंग किंवा बनावट पार्सल सापडले आहे। या खोट्या अटकेची भीती दाखवून ते तुम्हाला तासनतास व्हिडिओ कॉलवर 'हाऊस अरेस्ट' करून ठेवतात आणि पैशांची मागणी करतात.
डिजिटल अरेस्ट ही सायबर गुन्हेगारांकडून वापरली जाणारी फसवणुकीची युक्ती आहे. यामध्ये गुन्हेगार स्वतःला पोलीस, कस्टम विभाग, आयकर विभाग किंवा इतर सरकारी तपास यंत्रणेचे अधिकारी असल्याचे भासवतात. ते नागरिकांना “तुमच्या नावावर अटक वॉरंट आहे” किंवा “तुमच्यावर कायदेशीर कारवाई होणार आहे” अशी भीती दाखवून पैसे उकळण्याचा प्रयत्न करतात.
फसवणुकीची पद्धत (Modus Operandi):
फसवणूक करणारे स्वतःला सरकारी अधिकारी किंवा तपास यंत्रणेचे अधिकारी म्हणून ओळख करून देतात, तुमच्यावर कर थकबाकी, कस्टम उल्लंघन किंवा अन्य खोटे आरोप असल्याचे सांगितले जाते.
व्हॉट्सअॅप, स्काईप किंवा इतर माध्यमातून व्हिडिओ कॉल करण्यास भाग पाडले जाते. विश्वास बसावा म्हणून बनावट पोलीस स्टेशनसारखा पार्श्वभूमी तयार केली जाते. “अटक टाळण्यासाठी” त्वरित पैसे भरण्याची मागणी केली जाते.
समोर आलेली काही उदाहरणे
मुंबईतील एका व्यावसायिकाला आयकर अधिकाऱ्याच्या नावाने फोन करून ₹५०,००० उकळण्यात आले, चेन्नईतील एका व्यक्तीकडून कस्टम उल्लंघनाच्या नावाखाली मोठी रक्कम घेतली गेली. सोशल मीडियावर प्रभावी व्यक्तीला कॉपीराइट उल्लंघनाचा आरोप करून “दंड” मागण्यात आला.
नागरिकांनी घ्यायची काळजी :
भारताच्या कायद्यात “डिजिटल अरेस्ट” असा कोणताही नियम नाही हे लक्षात ठेवा. कोणताही अधिकारी फोनवर किंवा ऑनलाईन पैसे मागत नाही.
संशयास्पद फोन आल्यास त्या व्यक्तीची माहिती घेऊन संबंधित विभागाशी अधिकृत क्रमांकावरून खात्री करा.
आधार क्रमांक, बँक तपशील, OTP यासारखी वैयक्तिक माहिती कोणालाही देऊ नका.
संशयास्पद कॉल किंवा संदेशाची तक्रार www.sancharsaathi.gov.in/sfc या संकेतस्थळावर करा.
सायबर गुन्ह्याची तक्रार करण्यासाठी 1930 या हेल्पलाईनवर कॉल करा किंवा www.cybercrime.gov.inयेथे नोंदवा.
सायबर सुरक्षिततेसाठी जनजागृती
ग्राहकांची सुरक्षा लक्षात घेऊन बँका आणि विविध संस्था नागरिकांमध्ये सायबर गुन्ह्यांविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी मोहिमा राबवत आहेत. कार्यशाळा, एसएमएस, ई-मेल आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून लोकांना अशा फसवणुकीबाबत माहिती दिली जात आहे.
निष्कर्ष
सायबर गुन्हेगार भीती निर्माण करून लोकांना फसवण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे घाबरून न जाता माहितीची पडताळणी करा, सावध राहा आणि कोणतीही संशयास्पद घटना त्वरित संबंधित यंत्रणेला कळवा.
“सतर्क नागरिक – सुरक्षित डिजिटल व्यवहार” हीच काळाची गरज आहे.