पुणे, दि. 21 मार्च:
दरवर्षीप्रमाणे यंदाही जागतिक वनदिन मोठ्या उत्साहात व जागरूकतेच्या भावनेत साजरा करण्यात येत आहे. या दिवसाचे औचित्य साधून पर्यावरण संरक्षण, वनसंवर्धन आणि नैसर्गिक संसाधनांचे जतन याबाबत समाजामध्ये व्यापक जनजागृती करण्याचा संदेश देण्यात आला.
आजच्या वाढत्या शहरीकरण, औद्योगिकीकरण आणि बदलत्या जीवनशैलीमुळे जंगलांवर प्रचंड ताण येत असून, याचा थेट परिणाम हवामान बदल, तापमानवाढ, पावसातील अनियमितता आणि नैसर्गिक आपत्तींच्या वाढत्या प्रमाणावर होत आहे. वन हे पृथ्वीचे “हरित फुप्फुस” मानले जातात. ते केवळ ऑक्सिजन पुरवित नाहीत, तर जैवविविधतेचे संरक्षण, जलचक्र संतुलित ठेवणे, मातीची धूप रोखणे आणि पर्यावरणीय समतोल राखणे यासाठी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
सध्या जगभरात आणि भारतात मोठ्या प्रमाणावर जंगलतोड सुरू आहे. रस्ते, उद्योग, शहरी विस्तार आणि शेतीसाठी मोठ्या प्रमाणात झाडे तोडली जात आहेत. यामुळे वन्यजीवांचे अधिवास नष्ट होत आहेत, अनेक प्रजाती नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत आणि पर्यावरणीय असंतुलन वाढत आहे. ही परिस्थिती भविष्यासाठी गंभीर धोका निर्माण करणारी आहे.
याच पार्श्वभूमीवर, आजच्या जागतिक वनदिनानिमित्त विविध सामाजिक संस्था, पर्यावरणप्रेमी आणि स्वयंसेवी संघटनांच्या माध्यमातून वृक्षारोपण मोहिमा, जनजागृती कार्यक्रम, परिसंवाद आणि स्वच्छता अभियानांचे आयोजन करण्यात आले. नागरिकांना पर्यावरणपूरक जीवनशैली स्वीकारण्याचे, प्लास्टिकचा वापर कमी करण्याचे आणि जंगलांचे संरक्षण करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
तज्ज्ञांच्या मते, वनसंवर्धन ही केवळ सरकारी यंत्रणांची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाने सक्रिय सहभाग घेणे आवश्यक आहे. “एक व्यक्ती – एक झाड” हा संकल्प प्रत्यक्षात आणल्यास मोठा सकारात्मक बदल घडू शकतो. तसेच लावलेले झाड जपणे आणि त्याचे संगोपन करणे हीदेखील तितकीच महत्त्वाची जबाबदारी आहे.
भारत सरकार तसेच विविध राज्य सरकारांकडून वनसंवर्धनासाठी अनेक योजना आणि उपक्रम राबवले जात आहेत. वृक्षारोपण मोहिमा, वनक्षेत्र वाढविण्याचे प्रयत्न, वन्यजीव संरक्षण कायदे आणि पर्यावरणीय धोरणे यामुळे काही प्रमाणात सकारात्मक बदल दिसून येत आहे. मात्र, वाढत्या लोकसंख्येमुळे आणि विकासाच्या गरजांमुळे निर्माण होणारा ताण लक्षात घेता, हे प्रयत्न अधिक व्यापक आणि प्रभावी करण्याची गरज आहे.
या प्रसंगी पर्यावरण तज्ज्ञांनी असेही नमूद केले की, भविष्यातील पिढ्यांसाठी सुरक्षित आणि समृद्ध पर्यावरण राखायचे असेल, तर आजच ठोस पावले उचलणे गरजेचे आहे. अन्यथा, नैसर्गिक संसाधनांची कमतरता, पाण्याची टंचाई, प्रदूषण आणि आरोग्याच्या समस्या गंभीर स्वरूप धारण करू शकतात.
निष्कर्ष:
जंगलांचे संरक्षण म्हणजे केवळ पर्यावरणाचे संरक्षण नाही, तर मानवजातीच्या अस्तित्वाचे रक्षण आहे.
आजच्या या महत्त्वपूर्ण दिवशी सर्व नागरिकांनी पुढाकार घेत, पर्यावरण संवर्धनासाठी सक्रिय भूमिका बजावण्याचा निर्धार करणे हीच काळाची गरज आहे.
“वन वाचवा – भविष्य वाचवा” “आज झाड लावा… उद्या जीवन वाचवा!”
लेखक - किशोर थोरात, सदस्य संपादक मंडळ, महाराष्ट्र जनभूमी