तेहरान/वॉशिंग्टन: लेबनॉनमधील युद्धविरामानंतर इराणने शुक्रवारी (१७ एप्रिल २०२६) जगासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असलेला होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) व्यावसायिक जहाजांसाठी पूर्णपणे खुली केल्याची घोषणा केली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या निर्णयाचे स्वागत केले असले, तरी इराणच्या बंदरांची नौदल नाकेबंदी तोपर्यंत सुरूच राहील जोपर्यंत दोन्ही देशांमध्ये अंतिम करार होत नाही, असे स्पष्ट केले आहे.
प्रमुख मुद्दे:
पाणीवाटे व्यापार पुन्हा सुरू: इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अरागची यांनी सोशल मीडियाद्वारे माहिती दिली की, लेबनॉनमधील युद्धविरामाच्या पार्श्वभूमीवर, अमेरिका-इराण दरम्यान ठरलेल्या दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामाच्या उर्वरित काळासाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी सर्व व्यापारी जहाजांसाठी खुली असेल.
तेलाच्या किमतीत घसरण: या घोषणेनंतर जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली. ब्रेंट क्रूड (Brent crude) १० टक्क्यांनी घसरून प्रति बॅरल ९० डॉलर्सच्या खाली आले, तर अमेरिकन WTI ८२ डॉलर्सवर पोहोचले.
ट्रम्प यांची भूमिका: डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणच्या या निर्णयाचे आभार मानले आहेत. त्यांनी नमूद केले की इराणने पुन्हा कधीही ही सामुद्रधुनी बंद न करण्याचे मान्य केले आहे. मात्र, १२ एप्रिल रोजी जाहीर केलेली इराणच्या बंदरांची नाकेबंदी कायम राहील. "जेव्हा आमचा इराणसोबतचा व्यवहार १००% पूर्ण होईल, तेव्हाच ही नाकेबंदी उठवली जाईल," असे ट्रम्प म्हणाले.
युद्धाचा पार्श्वभूमी आणि परिणाम:
२८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर युद्ध पुकारल्यापासून या मार्गावरील वाहतूक ठप्प झाली होती. जगातील एकूण कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यापैकी सुमारे २०% पुरवठा याच मार्गातून होतो. युद्ध सुरू झाल्यापासून दिवसाला १०० हून अधिक जहाजे जाणाऱ्या या मार्गावर ही संख्या एकेरी अंकावर आली होती.
लेबनॉनमधील परिस्थिती:
ट्रम्प यांनी इस्रायल आणि हिजबुल्लाह यांच्यात १० दिवसांचा युद्धविराम घडवून आणला आहे. इराणने या युद्धविरामाचे श्रेय हिजबुल्लाहच्या प्रतिकाराला दिले आहे. दुसरीकडे, इस्रायलने हल्ले थांबवले असले तरी दक्षिण लेबनॉनमधील ताब्यात घेतलेल्या प्रदेशातून सैन्य मागे घेण्यास नकार दिला आहे.
महत्त्वाची नोंद: ट्रम्प यांनी या प्रक्रियेत सहकार्य केल्याबद्दल पाकिस्तानच्या पंतप्रधानांचे आणि फील्ड मार्शलचेही आभार मानले आहेत.
थोडक्यात: होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली झाल्याने जागतिक ऊर्जा बाजाराला मोठा दिलासा मिळाला आहे, परंतु अमेरिका आणि इराणमधील तणाव पूर्णपणे निवळलेला नाही. जोपर्यंत वाटाघाटी पूर्ण होत नाहीत, तोपर्यंत इराणवरील दबाव कायम ठेवण्याचा अमेरिकेचा मानस आहे.