भारतातील अनेक उद्योगांना गॅसचा पुरवठा कमी झाल्यामुळे कामकाज चालू ठेवणे कठीण जात आहे. अमेरिका आणि इस्रायल यांच्या इराणविरोधातील युद्धामुळे गॅस आणि तेलाच्या वाहतुकीवर परिणाम झाला आहे.
हॉटेल-रेस्टॉरंट व्यवसायिकांना स्वयंपाकघर चालू ठेवण्यासाठी गॅस मिळवण्यासाठी धावपळ करावी लागत आहे. तर सिरेमिक आणि खत उद्योगातील उद्योजक म्हणतात की गॅस कमी मिळत असल्यामुळे उत्पादन टिकवणे कठीण झाले असून काही ठिकाणी कारखाने बंद करण्याचा इशाराही दिला जात आहे.
भारत सरकारचे म्हणणे आहे की देशात गॅसची कमतरता नाही. मात्र घरगुती ग्राहक आणि महत्त्वाच्या क्षेत्रांना पुरवठा मिळावा म्हणून काही आपत्कालीन उपाययोजना करण्यात आल्या आहेत.
भारताच्या एकूण गॅस वापरापैकी जवळपास अर्धा गॅस आयातीवर अवलंबून आहे. यातील मोठा भाग Strait of Hormuz या अरुंद सामुद्रधुनीतून येतो. इराणच्या प्रतिहल्ल्यांमुळे या मार्गावर जहाजांची वाहतूक जवळपास थांबली आहे.
आयातीवर मोठे अवलंबित्व
भारताच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी ४०-५०% या मार्गाने येते. देशाच्या एलएनजी (LNG) आयातीपैकी ५०-६०% इथून येते., एलपीजी (LPG) आयातीपैकी ८०-८५% पुरवठा याच मार्गाने होतो. भारत दरवर्षी वापरत असलेल्या एलपीजीपैकी ८०-८५% आयात करतो, त्यामुळे चीननंतर भारत हा जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा एलपीजी आयातदार आहे. हा गॅस मुख्यतः कतार, सौदी अरेबिया, यूएई आणि कुवेत येथून येतो.
रेस्टॉरंट व्यवसायावर परिणाम
देशातील लाखो हॉटेल-रेस्टॉरंटमध्ये स्वयंपाकासाठी एलपीजीचा वापर होतो.
तज्ज्ञांच्या मते:
सध्या साठा फक्त २ ते ३ आठवड्यांचा आहे.
अनेक रेस्टॉरंटकडे फक्त दोन दिवसांचा गॅस साठा आहे. नॅशनल रेस्टॉरंट असोसिएशन ऑफ इंडियाचे खजिनदार मनप्रीत सिंग म्हणाले की, जर ही कमतरता कायम राहिली तर काही दिवसांत अनेक रेस्टॉरंट बंद पडू शकतात.काही ठिकाणी हॉटेल मालकांना इलेक्ट्रिक ओव्हन किंवा कोळसा वापरण्याचा पर्याय विचारात घ्यावा लागत आहे. त्यामुळे मेन्यूमधील पदार्थांची संख्या कमी करावी लागू शकते.
सिलिंडरची कमतरता आणि वाढलेले दर
सामान्यतः घरगुती एलपीजी सिलिंडर बुकिंग करून घ्यावा लागतो. पुरवठ्यावर ताण आल्यामुळे सरकारने दोन बुकिंगमधील अंतर २१ दिवसांवरून २५ दिवस केले आहे.
व्यावसायिक वापरासाठीचे सिलिंडर:
घरगुती सिलिंडरपेक्षा सुमारे ३३% अधिक गॅस असतो, किंमत मात्र जवळपास दुप्पट असते,काही ठिकाणी व्यापारी सिलिंडरची किंमत सुमारे ₹२,५०० पर्यंत गेली आहे.
इतर उद्योगांनाही फटका,ही समस्या फक्त रेस्टॉरंटपुरती मर्यादित नाही.
खत उद्योग
नैसर्गिक वायू हा मुख्य कच्चा माल आहे,पुरवठा कमी झाल्याने उत्पादन कमी करण्याचा निर्णय काही कंपन्यांनी घेतला आहे, यामुळे पेरणीच्या हंगामात खत उपलब्धतेवर परिणाम होऊ शकतो.
सिरेमिक आणि टाइल उद्योग गॅस वर अवलंबून आहेत.प्रोपेन आणि नैसर्गिक वायूवर अवलंबून असलेले कारखाने अडचणीत आले आहेत. गुजरातमधील Morbi येथील उद्योगांनी परिस्थिती सुधारली नाही तर कारखाने बंद ठेवण्याचा विचार केला आहे.
एकूण परिस्थिती
भारतामध्ये स्थानिक उत्पादनातून मिळणारा एलएनजी हा एकूण मागणीच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. त्यामुळे वीज निर्मिती, खत उत्पादन, शहर गॅस वितरण, वाहतूक आणि उद्योगांसाठी देश मोठ्या प्रमाणावर आयातीवर अवलंबून आहे.
गॅस सिलेंडरची टंचाई
सरकारने रिफायनरी आणि इंधन विक्रेत्यांना प्रथम घरगुती ग्राहकांना गॅस सिलेंडर पोहोचवण्याला प्राधान्य देण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यामुळे हॉटेल्स आणि रेस्टॉरंट्सना मिळणाऱ्या १९ किलोच्या कमर्शियल सिलेंडरचा पुरवठा कमी करण्यात आला आहे. परिणामी मोठ्या शहरांमध्ये कमर्शियल गॅस सिलेंडरची टंचाई दिसून येत आहे. कमर्शियल LPG सिलेंडरची अचानक कमतरता निर्माण झाल्यामुळे संपूर्ण हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्रातही चिंता वाढली आहे.
महाराष्ट्र आणि कर्नाटकमधील रेस्टॉरंट असोसिएशनने इशारा दिला आहे की, पुरवठा लवकर सुरळीत झाला नाही तर काही दिवसांतच अनेक खानावळी आणि हॉटेल्स बंद करण्याची वेळ येऊ शकते. उद्योगातील प्रतिनिधींचे म्हणणे आहे की या अडथळ्यामुळे मुंबई आणि बेंगळुरूमधील व्यवसायावर आधीच परिणाम होऊ लागला आहे.