नेपाळ आणि तिबेटमध्ये आलेल्या भीषण अचानक पुरामुळे किमान १६५ जणांचा मृत्यू झाला असून १,००० हून अधिक लोक बेपत्ता आहेत. बेपत्ता असलेल्यांमध्ये मोठ्या संख्येने पर्यटक आणि यात्रेकरू आहेत.
बुधवारी हिमालयीन भागात आलेल्या या आपत्तीमुळे संपूर्ण गावे, घरे, रस्ते, वाहने आणि जलविद्युत प्रकल्प वाहून गेले. हा परिसर ट्रेकिंग आणि धार्मिक यात्रांसाठी प्रसिद्ध आहे.
नेपाळमध्ये ८२६ जण बेपत्ता असल्याचे पोलिस आणि पर्यटन अधिकाऱ्यांनी सांगितले. त्यापैकी जवळपास ६०० परदेशी नागरिक आहेत. त्यात:
भारताचे १७७ नागरिक
अमेरिकेचे ६३
ऑस्ट्रेलियाचे ३४
ब्रिटनचे ३३
कॅनडाचे २५ नागरिक
तिबेटच्या बाजूला चीनच्या सरकारी माध्यमांनुसार आणखी ५५८ जण बेपत्ता आहेत. त्यापैकी किमान २६० जण परदेशी नागरिक आहेत. तिबेटमध्ये तीन जणांचा मृत्यू झाल्याचेही वृत्त आहे.
पूर कसा आला?
सुरुवातीला या दुर्घटनेमागे ४.४ रिश्टर स्केलचा भूकंप असल्याचे नेपाळी अधिकाऱ्यांना वाटले होते. मात्र अमेरिकेच्या US Geological Survey ने स्पष्ट केले की भूकंप झाला नव्हता. त्याऐवजी हिमनदीतील बर्फ, खडक आणि मातीचा मोठा भाग कोसळल्यामुळे निर्माण झालेला धक्का भूकंपासारखा नोंदवला गेला.
उपग्रह प्रतिमांच्या प्राथमिक अभ्यासानुसार, नेपाळ-चीन सीमेवरील रसुवागढीपासून सुमारे २० किमी ईशान्येला ल्हेंडे नदीत बर्फ आणि खडकांचा भूस्खलन झाला. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणात चिखल आणि पाण्याचा प्रवाह खाली आला.
प्रत्यक्षदर्शींचे भयावह अनुभव
पुरातून बचावलेल्या बिबेक कुमाल यांनी सांगितले की, ते काम करत असताना अचानक पाण्याची प्रचंड भिंत त्यांच्या दिशेने आली. ते प्रवाहात वाहून गेले, मात्र एका आंब्याच्या झाडाला पकडल्यामुळे त्यांचा जीव वाचला.
६८ वर्षीय केशव प्रसाद बराल यांनी सांगितले की, त्यांनी आपल्या पत्नीचा हात पकडून तिला सुरक्षित ठिकाणी नेण्याचा प्रयत्न केला; मात्र चिखलाच्या प्रवाहात त्यांची पत्नी वाहून गेली. अनेक तासांनी हेलिकॉप्टरने त्यांची सुटका केली.
आंतरराष्ट्रीय रेड क्रॉसचे प्रमुख डेव्हिड फिशर यांनी सांगितले की, “संपूर्ण गावे आणि बाजारपेठा अक्षरशः नष्ट झाल्या आहेत.”
बचावकार्य सुरू
नेपाळी लष्कर आणि बचाव पथके हेलिकॉप्टरच्या मदतीने अडकलेल्या लोकांचा शोध घेत आहेत. वीजपुरवठा आणि जलविद्युत पायाभूत सुविधा उद्ध्वस्त झाल्यामुळे अनेक भाग अंधारात आहेत.
तिबेटमध्ये चीनने जवळपास ८०० आपत्कालीन कर्मचारी, १५० वाहने, शोधक कुत्री आणि बोटी बचावकार्यासाठी तैनात केल्या आहेत.
भारत, अमेरिका, ब्रिटन, ऑस्ट्रेलिया आणि कॅनडासह अनेक देशांचे नागरिक बेपत्ता असल्याने त्यांच्या कुटुंबीयांमध्ये मोठी चिंता निर्माण झाली आहे.
अमेरिकेने आपत्कालीन मदतीसाठी ५ लाख डॉलर देण्याची घोषणा केली आहे. संयुक्त राष्ट्रांनीही नेपाळमधील प्रभावित समुदायांना मदत करण्यासाठी कर्मचारी आणि साहित्य पाठवण्याची तयारी सुरू केली आहे.
ही दुर्घटना हिमालयातील अतिशय उंच, खडकाळ आणि अस्थिर भूप्रदेशात हिमनद्या व भूस्खलनामुळे अचानक पूर किती विनाशकारी ठरू शकतो, याचे गंभीर उदाहरण ठरली आहे.