मध्यपूर्वेतील युद्ध सुरू होऊन सात आठवडे झाले असून, जागतिक तेल पुरवठ्यावर याचे अत्यंत गंभीर परिणाम झाले आहेत. होर्मुझची सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) बंद झाल्यामुळे तेल बाजारात मोठी खळबळ उडाली आहे.
महत्वाचे मुद्दे:
पुरवठ्यात मोठी घट: गेल्या सात आठवड्यांत जगाने सुमारे ५० कोटी (५०० दशलक्ष) बॅरल तेल पुरवठा गमावला आहे. याची किंमत अंदाजे $५० अब्ज डॉलर इतकी आहे.
तेलाच्या किमती: फेब्रुवारी अखेरपासून कच्च्या तेलाचे दर प्रति बॅरल $१०० च्या आसपास राहिले आहेत.
उत्पादनात घट: आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) नुसार, मार्च महिन्यात जागतिक तेल पुरवठा १०.१ दशलक्ष बॅरल प्रति दिवस (bpd) ने घटला आहे. हा इतिहासातील सर्वात मोठा विस्कळीतपणा मानला जात आहे.
साठवणुकीवर परिणाम: जागतिक स्तरावर तेलाचा साठा झपाट्याने कमी होत आहे. मार्चमध्ये साठवणुकीतून २०.५ कोटी बॅरल तेल वापरले गेले आहे.
पुनर्प्राप्तीसाठी लागणारा वेळ
तज्ज्ञांच्या मते, जरी आज होर्मुझची सामुद्रधुनी व्यापारासाठी पूर्णपणे खुली करण्यात आली, तरी परिस्थिती पूर्वपदावर येण्यास बराच वेळ लागेल:
उत्पादन क्षमता: सौदी अरेबिया आणि इराक सारख्या देशांना त्यांचे उत्पादन पूर्वीच्या पातळीवर नेण्यासाठी ६ ते ९ महिने लागू शकतात.
पायाभूत सुविधांचे नुकसान: इराणच्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांमुळे कतारच्या 'रास लाफान' (Ras Laffan) या जगातील सर्वात मोठ्या एलएनजी (LNG) प्रकल्पाचे मोठे नुकसान झाले आहे. हे दुरुस्त करण्यासाठी ५ वर्षांचा काळ आणि अब्जावधी डॉलर्सचा खर्च येऊ शकतो.
दीर्घकालीन परिणाम: IEA चे संचालक फातिह बिरोल यांच्या मते, मध्यपूर्वेतील तेल आणि वायू उत्पादन युद्धापूर्वीच्या पातळीवर येण्यासाठी २ वर्षे लागू शकतात.
निष्कर्ष
जोपर्यंत होर्मुझची सामुद्रधुनी सुरक्षितपणे खुली होत नाही, तोपर्यंत जागतिक अर्थव्यवस्थेवर ऊर्जेच्या वाढत्या किमतींचे सावट कायम राहील. इंधनाचे दर कडाडल्यामुळे जगभरात महागाई वाढण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.