ट्रान्स-सायबेरियन रेल्वे ही जगातील सर्वात लांब एकसंध रेल्वे व्यवस्था आहे. ती रशियातील Moscow पासून Vladivostok पर्यंत सुमारे 9,288 किमी (5,771 मैल) पसरलेली आहे. ही रेल्वे रशियाच्या आर्थिक, सामाजिक आणि लष्करी विकासात अत्यंत महत्त्वाची ठरली आहे.
या मार्गावर प्रवास करण्यासाठी साधारणपणे सात दिवस लागतात आणि तो आठ वेळ क्षेत्रांमधून (time zones) जातो. रेल्वे मार्ग Yekaterinburg, Novosibirsk, Krasnoyarsk, Irkutsk आणि Khabarovsk अशा अनेक महत्त्वाच्या शहरांतून जातो.
बांधकामाचा इतिहास
1891 मध्ये रशियाचे झार Alexander III यांच्या काळात या रेल्वेच्या बांधकामास सुरुवात झाली. अर्थमंत्री Sergei Witte यांच्या पुढाकारामुळे हा प्रकल्प सुरू करण्यात आला. यामागचा उद्देश सायबेरियाचा विकास करणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वापर वाढवणे आणि पूर्व आशियामध्ये रशियाचा प्रभाव वाढवणे हा होता.
रेल्वेचे बांधकाम अत्यंत कठीण परिस्थितीत झाले. सायबेरियातील कठोर हवामान, दाट जंगले, दलदली आणि कायमस्वरूपी गोठलेली जमीन (permafrost) यामुळे अनेक अडचणी आल्या. तरीही विविध टप्प्यांत काम पूर्ण होत गेले आणि 1916 मध्ये संपूर्ण रेल्वे मार्ग रशियन भूभागातून पूर्ण झाला.
ऐतिहासिक महत्त्व
Russo-Japanese War दरम्यान या रेल्वेने सैनिक आणि रसद वाहतुकीत महत्त्वाची भूमिका बजावली.
Russian Civil War काळात दोन्ही बाजूंनी रेल्वेचा लष्करी वापर करण्यात आला.
World War II दरम्यान मित्रराष्ट्रांच्या पुरवठा साखळीत या रेल्वेचे विशेष योगदान होते.
यामुळे सायबेरियातील वसाहती, उद्योग आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली.
रशिया – एक परिचय
Russia हा जगातील सर्वात मोठा देश आहे. तो पूर्व युरोप आणि उत्तर आशियामध्ये पसरलेला असून 11 वेळ क्षेत्रांमध्ये विभागलेला आहे. राजधानी Moscow असून St. Petersburg हे दुसरे महत्त्वाचे सांस्कृतिक आणि आर्थिक केंद्र आहे.
रशियामध्ये विविध भूभाग आढळतात—आर्क्टिक टुंड्रा, विस्तीर्ण जंगले, गवताळ प्रदेश, पर्वतरांगा आणि वाळवंटी क्षेत्रे. येथे जगातील सर्वात खोल सरोवर Lake Baikal तसेच युरोपातील सर्वात लांब नदी Volga River आहे.
आज ट्रान्स-सायबेरियन रेल्वे ही रशियाच्या वाहतूक व्यवस्थेचा कणा मानली जाते आणि दरवर्षी लाखो प्रवासी व मालवाहतूक तिच्या माध्यमातून केली जाते.